Rezerwaty przyrody należą do najważniejszych i najbardziej restrykcyjnych form ochrony przyrody w Polsce. Ich zadaniem jest zachowanie szczególnie cennych terenów, które wyróżniają się walorami przyrodniczymi, krajobrazowymi, naukowymi lub kulturowymi. Od 2024 roku w całym kraju powstało już 200 nowych rezerwatów. W tym samym okresie ponad 100 istniejących wcześniej obszarów objęto ochroną na większym terenie.

Nowe rezerwaty są bardzo zróżnicowane. Niemal połowę z nich stanowią ekosystemy leśne i borowe, natomiast około 13 proc. to torfowiska. Te ostatnie mają szczególne znaczenie dla zatrzymywania wody w środowisku.

– Kiedyś mówiło się, że powinniśmy chronić przyrodę dla przyszłych pokoleń. Dziś już wiemy, że trzeba ją chronić tu i teraz, także dla nas samych – podkreśla ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.

Jak wskazuje minister, rezerwaty mogą pomagać między innymi w ograniczaniu skutków suszy i gwałtownych opadów, stanowiąc naturalne obszary retencji wody. Są również ostoją dla roślin i zwierząt oraz miejscem wypoczynku.

17 nowych rezerwatów na Lubelszczyźnie

Województwo lubelskie ma szczególny powód do zadowolenia. Spośród 200 nowych rezerwatów aż 17 utworzono właśnie w tym regionie. Ich łączna powierzchnia to 1386 hektarów.

Powstały tu rezerwaty chroniące różnorodne środowiska – od lasów i torfowisk, przez tereny stepowe, aż po wyjątkowe krajobrazy. Są wśród nich między innymi „Sosnowiec”, „Las Ochoża” imienia Marka Kellera, „Kurhany-Namule”, „Starodrzew Sosnowy”, „Kahiża”, „Zakrzów”, „Wielkie Bagno”, „Borowa Góra”, „Dołhodęby”, „Zabytów”, „Grabowy Las imienia Floriana Święsa”, „Kalinik”, „Przerwaniec”, „Sokorzyna”, „Jezioro Łukietek”, „Kąty” oraz „Skrzypowy Dół”.

Po utworzeniu nowych obszarów liczba rezerwatów przyrody w województwie lubelskim wzrosła do 106.

Największy rezerwat chroni siedliska głuszca

Jednym z najbardziej imponujących nowych obszarów jest rezerwat „Wielkie Bagno”, położony na terenie Puszczy Solskiej. Jego powierzchnia przekracza 300 hektarów.

Znajduje się tu mozaika cennych siedlisk torfowiskowych. Jednym z najważniejszych powodów ochrony tego terenu jest obecność głuszca. Populacja tego dużego leśnego ptaka w Puszczy Solskiej jest największą w Polsce.

Z kolei największym rezerwatem utworzonym w obecnej kadencji, a zarazem największym takim obszarem od ponad 20 lat, są „Bliżyńskie Lasy Naturalne” w województwie świętokrzyskim. Obejmują one niemal 3000 hektarów.

Las, lessowe wąwozy i wyjątkowa roślinność

Wśród lubelskich nowości szczególne miejsce zajmuje „Grabowy Las imienia Floriana Święsa” w gminie Dzierzkowice. Rezerwat ma ponad 95 hektarów i chroni charakterystyczne rozcięcia erozyjno-denudacyjne w lessie, które porasta grąd.

Patronem tego miejsca został Florian Święs, biolog zasłużony dla ochrony przyrody na Lubelszczyźnie i jeden z orędowników utworzenia rezerwatu. „Grabowy Las” był jednocześnie setnym rezerwatem przyrody w województwie lubelskim.

Ciekawym miejscem jest również rezerwat „Kąty” w gminie Zamość. Choć zajmuje zaledwie 7 hektarów, chroni wyjątkową murawę kserotermiczną. Występuje tam blisko 200 gatunków roślin, w tym wiele rzadkich i objętych ochroną. Można spotkać między innymi miłka wiosennego, dziewięćsiła popłocholistnego, kosaćca bezlistnego czy obuwika pospolitego.

Rezerwat powstał na gruntach należących do Klubu Przyrodników, organizacji zajmującej się ochroną środowiska.

Przyroda spotyka się z historią

Nie wszystkie nowe rezerwaty chronią wyłącznie walory przyrodnicze. Dobrym przykładem jest „Kurhany-Namule” w gminie Krasnystaw. Na terenie rezerwatu znajduje się kompleks leśny, a w nim cmentarzysko kurhanowe pochodzące z okresu wczesnego średniowiecza. To miejsce, w którym ochrona przyrody łączy się więc z zachowaniem dziedzictwa historycznego.

Takie obszary pokazują, że rezerwaty mogą pełnić znacznie szerszą funkcję niż tylko zabezpieczanie konkretnych gatunków czy siedlisk. Są również świadectwem historii i elementem lokalnej tożsamości.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Lublinie zwraca uwagę, że rezerwaty są swoistymi „refugiami” przyrody, pozwalającymi obserwować zmiany zachodzące w środowisku – zarówno te wynikające z działalności człowieka, jak i procesy naturalne oraz zmiany klimatyczne.

Mogą mieć także znaczenie dla lokalnej turystyki. Cenne przyrodniczo tereny przyciągają osoby szukające miejsc do spacerów, odpoczynku i kontaktu z naturą.

Konsultacje społeczne

Za powstaniem nowych rezerwatów stoją nie tylko instytucje państwowe. Wnioski składały między innymi nadleśnictwa oraz organizacje społeczne. Na Lubelszczyźnie ważną rolę odegrała Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Lublinie – 13 nowych rezerwatów utworzono na gruntach Lasów Państwowych.

W proces zaangażowany był również Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, a także organizacje pozarządowe, w tym Lubelskie Towarzystwo Ornitologiczne i Stowarzyszenie Eko-logiczna Lubelszczyzna.

Utworzenie każdego rezerwatu poprzedzają konsultacje społeczne. Zgłaszane uwagi są analizowane przed ostatecznym ustanowieniem obszaru. Dzięki temu proces ochrony przyrody obejmuje nie tylko ekspertów i urzędy, ale również mieszkańców oraz organizacje działające lokalnie.