W Muzeum Wsi Lubelskiej odbył się I Przegląd Gry na Ligawie
12:33 15-12-2025 | Autor: redakcja
fot. MWL\Krzysztof Wasilczyk
Ligawa jest polskim instrumentem muzycznym znanym pod innymi nazwami już od czasów średniowiecza. Wiąże się z kulturą łowiecką i pasterską, gdzie instrument wykorzystywano do celów sygnalizacyjnych. Od XIX wieku rozpowszechnił się zwyczaj grania na nim w okresie adwentu. Dźwięk ligawy zwoływał na roraty, przypominał o nadchodzącym Bożym Narodzeniu i symbolizował trąbienie Archanioła na Sądzie Pańskim.
Instrument wykonywany jest z dwóch wyżłobionych połówek drewna ściśniętych opaskami z metalu lub witek jałowca. Długość instrumentu najczęściej oscyluje w przedziale od 120 do 180 cm. Charakterystycznym elementem budowy ligawy lubelskiej jest wyjmowany ustnik drewniany. Dawniej instrumenty uszczelniano smołą lub poprzez polewanie wodą w mroźne dni. Grano opierając instrument o studnię lub kierując jego czarę w stronę ściany lasu. Po adwencie ligawę przechowywano na strychu lub w pomieszczeniu gospodarczym.
Zwyczaj otrębywania adwentu wielokrotnie był odnotowywany przez badaczy. W latach 1958-1971 Janina Petera prowadziła badania nad lubelską obrzędowością dla Muzeum Lubelskiego w Lublinie i Muzeum Wsi Lubelskiej. Ustaliła, że w wielu miejscowościach Powiśla Lubelskiego (wśród nich także kilka miejscowości oddalonych na wschód od Powiśla), tj. we wsiach Gołąb (gm. Puławy), Gutanów (gm. Garbów), Kaliszany (gm. Józefów n. Wisłą), Klementowice (gm. Kurów), Nasiłów (gm. Janowiec), Piotrawin (gm. Łaziska), Sieprawice (gm. Jastków) i Wronów (gm. Bełżyce), praktykowana była adwentowa gra na ligawce. Zwyczaj ten wielokrotnie gościł w Muzeum Wsi Lubelskiej dzięki postaci ludowego poety i regionalisty, Czesława Maja z Motycza. W latach 80. i 90. XX wieku, wspólnie z Władysławem Majem ze Sporniaka, prezentowali oni instrument i jego brzmienie podczas wielu wydarzeń muzealnych.
Od roku 2012 Gmina Konopnica wspiera działania upowszechniające zwyczaj adwentowej gry na ligawie, dzięki którym udało się udokumentować kilka instrumentów oraz zasięg i okoliczności funkcjonowania zwyczaju. W roku 2024 Stowarzyszenie Klepisko zorganizowało warsztaty budowy i gry na ligawie, w których wzięli udział mieszkańcy gminy. Działania te są kontynuowane wraz ze Stowarzyszeniem Dobre Sąsiedztwo. W celu upowszechnienia zwyczaju, w roku 2025 Gmina Konopnica i Muzeum Wsi Lubelskiej podjęły decyzję o zorganizowaniu I Przegląd Gry na Ligawie w Muzeum Wsi Lubelskiej.
W I Przeglądzie Gry na Ligawie wzięło udział 29 uczestników. W grupie 16 dorosłych znalazło się 11 mężczyzn i pięć kobiet. W grupie dziecięcej wystąpiło 13 dzieci w wieku od 6 do 14 – dwie dziewczynki i 13 chłopców. Uczestnicy reprezentowali w przeważającej części Lubelszczyznę. Z daleka, bo z Krakowa i okolic przybyło dwoje uczestników, którzy w swej grze nawiązali do rodzinnych tradycji podlaskich. Niektórzy przyjechali także z odległego Ciechanowca, gdzie od 1974 roku odbywa się uznany Konkurs Gry na Instrumentach Pasterskich im. Kazimierza Uszyńskiego.
Dzięki wsparciu pani Albiny Łubian, Burmistrz Miasta i Gminy Pilawa, Muzeum Wsi Lubelskiej odwiedziły panie z KGW „Kaleń” w Kalonce, a dzięki pani Danucie Gawryś uczestnicy przeglądu mogli podziwiać z jakim zapałem i umiejętnościami grają na ligawkach uczniowie Szkoły Podstawowej im. Kardynała Wyszyńskiego w Gocławiu.
Ważną częścią uczestników i publiczności stali się mieszkańcy gminy Konopnica. Dzięki ich obecności po raz pierwszy publicznie zabrzmiało tak wiele instrumentów, z których większość została wykonana w ramach warsztatów organizowanych przez Stowarzyszenie Miłośników Tradycji „Klepisko”.
Współpraca Muzeum Wsi Lubelskiej i Gminy Konopnica można uznać za owocną. Dzięki niej wszyscy uczestniczący w Przeglądzie otrzymali podarunki i ciepłą strawę. Atmosfera wydarzenia i piękne tony ligawy niosące się po Powiślu Lubelskim zdają się zapowiadać jego kontynuację na przyszły Adwent 2026.
Galeria zdjęć
Zdjęcia MWL\Krzysztof Wasilczyk
Ligawa świetnie nadaje się na zrazy a nawet tatar, ale nie wiedziałem, że można na niej grać!
Jak jest ze starego woła i twarda jak zelówka to pozostaje na niej tylko zagrać.
Nazwa gwarowa: ligawa, ligawka, legawa, legawka – rodzaj rogu (koniczny profil), wykonywany z gałęzi rozciętej wzdłużnie na dwie połowy, które wydrążono i złączono pakiem oraz metalowymi obręczami; drewniany ustnik.
Wyglądają jakby zaciągali się jakimś dymem halucynogennym.
Dokładnie, na pierwszym zdjęciu widać, jakby zaciągali ten dym rurami.
Może dmuchają w rury, żeby bardziej rozniecić żar.