Dziś po południu Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych poinformowało o podejrzeniu naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez niezidentyfikowany obiekt nadlatujący z kierunku Białorusi. Wszczęto alarm i skierowano w rejon zdarzenia wojskowy śmigłowiec. Po około godzinie okazało się, że polska przestrzeń powietrzna nie została naruszona. Przyczyną alarmu było duże stado ptaków.

Informacja natychmiast wywołała w internecie falę prześmiewczych komentarzy dotyczących polskiej obrony powietrznej. Problem w tym, że wiele z nich wynika z bardzo prostego, ale błędnego wyobrażenia o tym, jak działa radar.

Radar nie rozpoznaje obiektu jak kamera

Dla wielu osób radar kojarzy się z serwisami takimi jak Flightradar24, gdzie na mapie widzimy symbole samolotów. Wojskowy radar działa jednak zupełnie inaczej.

Urządzenie wysyła w przestrzeń fale elektromagnetyczne i odbiera ich odbicie od znajdujących się w powietrzu obiektów. Na podstawie tego sygnału można określić między innymi odległość, kierunek i prędkość obiektu.

Radar pokazuje więc wskazanie celu, ale sama „kropka” na ekranie nie mówi automatycznie, czy jest to samolot, dron, ptak czy inne zjawisko. Część statków powietrznych można zidentyfikować dzięki transponderom i informacjom pochodzącym z innych systemów. Jeżeli jednak pojawia się obiekt, którego pochodzenia nie można jednoznacznie określić, konieczna jest jego dalsza weryfikacja.

I właśnie dlatego uruchamiane są odpowiednie procedury.

Lepiej sprawdzić ptaki niż zignorować zagrożenie

W przypadku dzisiejszego zdarzenia wojskowy śmigłowiec miał zweryfikować, co faktycznie znajduje się w rejonie wskazanym przez systemy radiolokacyjne.

Dopiero po sprawdzeniu można było stwierdzić, że nie ma zagrożenia.

To nie jest dowód na nieskuteczność obrony powietrznej. Wręcz przeciwnie — system zareagował na niezidentyfikowane wskazanie, a następnie przeprowadzono jego weryfikację.

W przypadku rzeczywistego drona czy innego intruza zignorowanie takiego wskazania byłoby znacznie poważniejszym błędem niż wysłanie śmigłowca do sprawdzenia czegoś, co ostatecznie okazało się stadem ptaków.

Ptaki są dla radarów żadną nowością

Duże skupiska ptaków mogą być doskonale widoczne dla radarów. Nie jest to zjawisko charakterystyczne wyłącznie dla Polski. Na całym świecie radary meteorologiczne są wykorzystywane również do obserwowania migracji ptaków.

W zależności od warunków ptaki mogą tworzyć na ekranach charakterystyczne smugi, plamy, pierścienie czy fale. Szczególnie widoczne jest to podczas masowych migracji wiosną i jesienią.

Radar analizuje między innymi czas powrotu sygnału, jego siłę oraz przesunięcie dopplerowskie. Pozwala to określić położenie i ruch wykrytych obiektów. Nie oznacza jednak, że operator otrzymuje od urządzenia komunikat: „to jest ptak”.

Właśnie dlatego w niektórych sytuacjach potrzebna jest weryfikacja wzrokowa.

DORSZ: każde wskazanie jest analizowane

Dowództwo Operacyjne RSZ podkreśla, że polskie Siły Zbrojne całodobowo monitorują przestrzeń powietrzną. Wszystkie wskazania systemów obserwacji są analizowane i weryfikowane, aby wykluczyć prowokacje, naruszenia i potencjalne zagrożenia.

Wojsko zaznacza również, że zjawiska meteorologiczne oraz duże skupiska ptaków mogą w określonych warunkach wpływać na wskazania radarów. Nie oznacza to jednak, że takie wskazania można zlekceważyć.

Dzisiejsza sytuacja dobrze pokazuje podstawową zasadę działania systemu obrony powietrznej: wykryć, przeanalizować, zweryfikować i dopiero wtedy ocenić zagrożenie.

Dlatego fakt, że radar wykrył stado ptaków, nie powinien być powodem do kpin. Znacznie bardziej niepokojące byłoby, gdyby niezidentyfikowanego wskazania nikt nie sprawdził.