Marzec od 2008 roku jest miesiącem świadomości raka jelita grubego. To choroba, która rozwija się powoli, nawet przez kilka lat, często nie dając żadnych objawów. Jednocześnie jest jednym z najczęściej występujących nowotworów zarówno w Polsce, jak i na świecie, dotykając kobiet i mężczyzn.

Według danych w Polsce każdego roku diagnozuje się średnio około 16,8 tysiąca nowych zachorowań.

– Według danych przytoczonych na portalu onkologia.gov.pl, liczba zachorowań w naszym kraju niestety systematycznie rośnie. W ciągu ostatnich 20 lat w Polsce co roku stwierdza się średnio około 16,8 tysięcy nowych zachorowań – mówi Magdalena Musiatowicz z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji Lubelskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

Najwięcej przypadków diagnozuje się u osób po 50. roku życia, a ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. W województwie lubelskim z powodu raka jelita grubego leczy się obecnie ponad 8 tysięcy pacjentów, w tym prawie 4,5 tysiąca mężczyzn i ponad 3,5 tysiąca kobiet.

Eksperci podkreślają, że kluczową rolę w ograniczeniu liczby zachorowań odgrywa profilaktyka. Obejmuje ona zarówno zdrowy styl życia, jak i regularne badania diagnostyczne, które umożliwiają wczesne wykrycie zmian mogących prowadzić do choroby nowotworowej.

Jednym z najważniejszych badań jest kolonoskopia. Badanie to pozwala wykryć i usunąć polipy, czyli łagodne zmiany powstające w jelicie grubym. Jeśli zostaną wykryte odpowiednio wcześnie, można je usunąć, zapobiegając rozwojowi nowotworu.

W Polsce działa finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia program profilaktyki raka jelita grubego, w ramach którego można bezpłatnie wykonać kolonoskopię. Program jest skierowany do osób w wieku od 50 do 65 lat, a także do osób w wieku 40–49 lat, jeśli w ich najbliższej rodzinie wystąpił rak jelita grubego.

Do udziału w programie nie jest wymagane skierowanie. Pacjent sam wybiera placówkę realizującą badania przesiewowe. Przed kolonoskopią konieczne jest odpowiednie przygotowanie, o którym pacjent jest informowany podczas zapisu na badanie. Sama kolonoskopia trwa zazwyczaj od 15 do 40 minut i – w zależności od wskazań medycznych – może odbywać się w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. W trakcie badania możliwe jest natychmiastowe usunięcie polipów o wielkości do 15 milimetrów.

W województwie lubelskim badania w ramach programu można wykonać w 16 pracowniach działających w 11 miastach regionu. W 2025 roku z profilaktycznej kolonoskopii skorzystało 4350 pacjentów.

– W 2025 profilaktyczną kolonoskopię w programie zrobiło 4 350 pacjentów. W ¼ przypadków (1110), podczas badania usunięto polipy. Oznacza to, że dzięki temu, Ci pacjenci mogą w przyszłości uniknąć poważnych komplikacji zdrowotnych – mówi Magda Musiatowicz.

Specjaliści przypominają również, że duże znaczenie mają codzienne nawyki. Do czynników zmniejszających ryzyko zachorowania należą utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna oraz odpowiednio zbilansowana dieta.

Lekarze podkreślają, że połączenie zdrowego stylu życia z regularnymi badaniami profilaktycznymi daje największą szansę na wczesne wykrycie zmian i skuteczne zapobieganie rozwojowi raka jelita grubego.