5 marca 1940 roku Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło decyzję o likwidacji polskich jeńców wojennych bez przeprowadzenia jakichkolwiek postępowań czy przedstawienia zarzutów. Już miesiąc później, 3 kwietnia, rozpoczęła się likwidacja obozu w Kozielsku. Przetrzymywani tam oficerowie zostali zamordowani w lesie katyńskim. W kolejnych tygodniach podobny los spotkał jeńców z innych obozów – oficerów ze Starobielska rozstrzeliwano w Charkowie, a policjantów z Ostaszkowa w Kalininie. Egzekucje przeprowadzano także w innych miejscach, m.in. w Kijowie, Mińsku czy Chersoniu.

Łącznie NKWD zamordowało blisko 22 tysiące obywateli polskich – oficerów, policjantów, urzędników, naukowców, nauczycieli, lekarzy i przedstawicieli świata kultury. Byli oni elitą narodu, jego zapleczem intelektualnym i społecznym. Ofiary ginęły od strzału w tył głowy, a ich ciała grzebano w zbiorowych, bezimiennych mogiłach.

Informacja o odkryciu masowych grobów w Katyniu została ujawniona 13 kwietnia 1943 roku. Przez dziesięciolecia prawda o sprawcach tej zbrodni była jednak fałszowana i ukrywana. Dopiero w 1990 roku władze ZSRR oficjalnie przyznały, że odpowiedzialność za mord ponosi NKWD.

W hołdzie ofiarom Sejm RP ustanowił 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Z tej okazji Instytut Pamięci Narodowej przygotował liczne wydarzenia edukacyjne i uroczystości w całym kraju, w tym w Lublinie i województwie lubelskim.

Główne obchody w Lublinie zaplanowano na 13 kwietnia 2026 roku. Rozpoczną się one o godzinie 9.00 działaniami edukacyjnymi pod hasłem „Śledztwo katyńskie”, obejmującymi prezentację materiałów oraz warsztaty. Następnie o godzinie 10.45 na Placu Jana Kochanowskiego zaprezentowana zostanie wystawa „Zbrodnia Katyńska 1940. Zagłada polskich elit”. Centralnym punktem uroczystości będzie spotkanie przy pomniku Ofiar Katynia o godzinie 12.30.

W kolejnych dniach zaplanowano także inne inicjatywy edukacyjne i popularnonaukowe. 15 kwietnia w Osmolicach Pierwszych odbędą się warsztaty dla uczniów, 17 kwietnia w Świdniku zaplanowano prelekcję poświęconą sprawie katyńskiej, natomiast 22 kwietnia w Hańsku odbędzie się konkurs oraz wystąpienie tematyczne dotyczące tej zbrodni.

Organizatorami wydarzeń są m.in. Instytut Pamięci Narodowej, Lubelski Urząd Wojewódzki, Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego, Urząd Miasta Lublin oraz Stowarzyszenie Rodzina Katyńska.

Pamięć o ofiarach Zbrodni Katyńskiej pozostaje jednym z fundamentów polskiej tożsamości historycznej. Coroczne obchody są nie tylko wyrazem hołdu dla zamordowanych, ale także przypomnieniem o konieczności pielęgnowania prawdy historycznej.