W piątek 31 lipca Sejm przyjął ustawę o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną. Za projektem zagłosowało 264 posłów, jeden był przeciw, a 176 wstrzymało się od głosu. Ustawa trafi teraz do Senatu.

O przyjęciu nowych przepisów poinformował Jacek Dobrzyński, rzecznik prasowy ministra koordynatora służb specjalnych.

Minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak podkreślił, że projekt jest odpowiedzią na wcześniejsze doświadczenia związane ze stosowaniem narzędzi operacyjnych.

 – Projekt rządowy wyciągnął wnioski z afery Pegasusa, kontroli NIK, orzecznictwa sądów i trybunałów oraz postulatów związanych z ochroną prywatności obywateli – zaznaczył Tomasz Siemoniak.

Sąd otrzyma więcej informacji

Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie obowiązku informowania sądu o wynikach kontroli operacyjnej po jej zakończeniu. Sąd będzie mógł również zażądać informacji o przebiegu kontroli jeszcze w czasie jej trwania. W takim przypadku otrzyma materiały zgromadzone przez służby.

Nowe przepisy przyznają sądowi oraz prokuratorowi możliwość wydania w dowolnym momencie postanowienia o zakończeniu kontroli operacyjnej. Decyzja będzie mogła zostać podjęta po przeanalizowaniu informacji dotyczących przebiegu prowadzonych działań.

Rozwiązanie ma umożliwić rzeczywisty nadzór nad kontrolą operacyjną, a nie jedynie jej ocenę po zakończeniu czynności.

Materiały mają być niszczone w określonym terminie

Ustawa wprowadza także obowiązek informowania sądu o wykonaniu zarządzenia dotyczącego zniszczenia materiałów, których nie można wykorzystać w postępowaniu karnym.

Materiały mają być niszczone w ciągu trzech miesięcy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach szef służby lub właściwy komendant będzie mógł przedłużyć ten termin o kolejne trzy miesiące.

Sąd uzyska dostęp do informacji dotyczących zniszczenia materiałów zgromadzonych podczas kontroli operacyjnej, które nie potwierdzają popełnienia przestępstwa.

Każda decyzja będzie wymagała uzasadnienia

Na poziomie ustawowym zapisany zostanie obowiązek każdorazowego uzasadniania przez sąd postanowień dotyczących kontroli operacyjnej. Podobne rozwiązanie funkcjonuje od końca 2024 roku, jednak dotychczas wynikało ze zmian w rozporządzeniach regulujących sposób dokumentowania takich czynności.

Ustawowe uregulowanie tej kwestii ma zwiększyć przejrzystość procesu podejmowania decyzji i wzmocnić ochronę prywatności osób objętych działaniami służb.

Inspektor Nadzoru Wewnętrznego bez uprawnień operacyjnych

Przyjęta ustawa likwiduje uprawnienia Inspektora Nadzoru Wewnętrznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji do stosowania kontroli operacyjnej.

Inspektor Nadzoru Wewnętrznego jest organem, za którego pomocą minister właściwy do spraw wewnętrznych nadzoruje podległe mu służby. Z tego względu możliwość prowadzenia przez niego kontroli operacyjnej została uznana za rozwiązanie nieproporcjonalne.

Minister spraw wewnętrznych będzie ponadto zobowiązany do corocznego przedstawiania Sejmowi i Senatowi informacji o stosowaniu kontroli operacyjnej przez Straż Graniczną oraz Służbę Ochrony Państwa. Podobny obowiązek sprawozdawczy dotyczy już innych służb.

Nowe regulacje mają wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ich ogłoszenia.