05/06/2026
690 680 960

23 sierpnia – Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu

Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu, obchodzony 23 sierpnia, przypomina o tragedii milionów osób dotkniętych totalitarnymi reżimami XX wieku oraz podkreśla konieczność pielęgnowania pamięci historycznej w Europie.

Parlament Europejski ustanowił Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu 23 września 2008 roku, aby w sposób godny i bezstronny upamiętniać ofiary totalitarnych i autorytarnych reżimów XX wieku. W Polsce święto to znane także jako Międzynarodowy Dzień Czarnej Wstążki obchodzono po raz pierwszy w 2011 roku. Podczas polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej podpisano Deklarację Warszawską, w której sygnatariusze podkreślili znaczenie podtrzymywania pamięci o zbrodniczych konsekwencjach reżimów totalitarnych oraz wezwali Unię Europejską do wspierania badań i gromadzenia dokumentacji dotyczącej ich zbrodni.

23 sierpnia 1939 roku ministrowie spraw zagranicznych ZSRR i Niemiec – Wiaczesław Mołotow i Joachim von Ribbentrop – podpisali w Moskwie pakt o nieagresji wraz z tajnym protokołem dzielącym Europę Wschodnią na strefy wpływów. Porozumienie to umożliwiło Niemcom pod wodzą Hitlera oraz Związkowi Sowieckiemu Stalina dokonanie podziału znacznej części Europy, co doprowadziło do powstania systemu obozów koncentracyjnych, gułagów i krematoriów. Demonstracje „czarnej wstążki”, organizowane na Zachodzie przez emigrantów z krajów bloku sowieckiego, były symbolicznym gestem sprzeciwu wobec podziału Europy po II wojnie światowej.

W Polsce II Rzeczpospolitej niemieckie i sowieckie działania okupacyjne wiązały się z brutalną sowietyzacją, germanizacją oraz grabieżą mienia. Niemiecki Generalplan Ost przewidywał pozostawienie na terytorium Polski jedynie 3–4 mln osób do pracy przymusowej, podczas gdy pozostali mieli zostać eksterminowani lub wysiedleni. Już 7 października 1939 roku Hitler wydał „Dekret o umocnieniu niemieckości”. Z Wielkopolski wysiedlono ponad 250 tys. osób, z Pomorza do 150 tys., a z Zamojszczyzny – 120 tys. W ich miejsce osiedlano Niemców, a łączna liczba skonfiskowanych polskich gospodarstw przekroczyła 900 tys. Polacy byli ofiarami masowych rozstrzeliwań, łapanek ulicznych, pracy przymusowej w obozach koncentracyjnych oraz na terenie III Rzeszy. Po powstaniu warszawskim deportacjom poddano około 600 tys. osób.

Równie brutalne były deportacje prowadzone przez władze ZSRR. Już przed 1939 rokiem Polacy byli wywożeni na wschód, a po aneksji wschodnich ziem Rzeczypospolitej pierwsze transporty w bydlęcych wagonach miały miejsce w lutym 1940 roku – wówczas wywieziono 140 tys. osób. W kolejnych miesiącach deportowano setki tysięcy Polaków, w tym 60 tys. do Kazachstanu w kwietniu 1940 roku, z czego 80% stanowiły kobiety i dzieci. Transporty kontynuowano w 1941 roku, a sowiecka polityka represji objęła także Wilno i Lwów, sięgając do 1946 roku i dotykając kolejnych 150 tys. osób. Łącznie ofiarą deportacji w ZSRR padło od 800 tys. do 1,5 mln Polaków. W wyniku terroru niemieckiego i sowieckiego podczas II wojny światowej zginęło około 5,3 mln obywateli polskich.

Obchody Europejskiego Dnia Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu służą upamiętnieniu ofiar masowych deportacji i eksterminacji, a także wspierają w Europie zakorzenienie wartości demokratycznych, pokoju i stabilizacji. Dzień ten jest nie tylko hołdem dla ofiar reżimów totalitarnych, lecz także przestrogą przed powtarzaniem się historii.

13 komentarzy

  1. 4dni świętowania niepodległości Ukrainy w tym roku w mieście lysego , czy podziękował za banderowsja flagę na stadionie i zniszczenie pomnika ofiar Wołynia?

  2. i banderyzmu

  3. Wyborca_konfederacji
    Ocena: 0

    A kiedy będzie uchwalony dzień pamięci o Wołyniu? W przeciwieństwie do UPAdliny Rosji zawdzięczamy bardzo wiele i w naszym interesie jest się pojednać i zrobić rozbiur ukrainy. Mam nadzieję że w kolejnych wyborach pogonimy PiS i PO a pan mentzen zrobi porzondek

  4. A przecież w 1945 roku było „wyzwolenie” a tu o jakimś stalinizmie…

  5. Stalinizm rozumiem ale nazizm to system, który funkcjonował tylko w hitlerowskich Niemczech. Lepszym określeniem byłby faszyzm bo bardzo podobne systemy do nazizmu były we Włoszech czy w Hiszpanii. A najbardziej właściwe byłoby określenie: nacjonalizmów bo to była podstawa tych zbrodniczych systemów. Stalinizm wywodzący się z rosyjskiego komunizmu był przeciwieństwem nacjonalizmu, celem było niesienie swoich idei wszystkim narodom a likwidowano tylko przeciwników tego ustroju nieważne jakich byli narodowości. A, że Stalin w swojej paranoi i ze strachu likwidował wszystkich, których uważał za wrogów to całkiem inna sprawa.

  6. Pamięci Ofiar stalinizmu i nazizmu – czy p. Bąkiewicz ze swoją świtą będzie manifestował?

Dodaj komentarz