Projekt przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości rozszerza możliwość zawierania porozumień procesowych. Mają one prowadzić do szybszego zakończenia sprawy, jeśli oskarżony będzie współpracował z wymiarem sprawiedliwości, dążył do ugody i naprawił wyrządzoną szkodę.

Więcej możliwości zawarcia ugody

Sposób zakończenia sprawy będą mogli uzgodnić oskarżony, pokrzywdzony i prokurator. Projekt przewiduje szersze stosowanie dobrowolnego poddania się karze, również na rozprawie w trakcie postępowania dowodowego.

Jednym z najważniejszych warunków zawarcia porozumienia ma być naprawienie szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu. Sąd zachowa możliwość sprawdzenia, czy uzgodnione rozwiązanie jest zgodne z prawem i sprawiedliwe.

— W sprawach jednoznacznych i niebudzących wątpliwości częściej sięgać będziemy po porozumienia między stronami. Zasada będzie prosta: im szybciej oskarżony współpracować będzie z wymiarem sprawiedliwości, naprawiać wyrządzoną szkodę i dążyć do ugody, tym sprawniej i z większą korzyścią dla pokrzywdzonego kończyć będziemy całe postępowanie – wyjaśnia wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha.

Moment zawarcia porozumienia wpłynie na karę

Projekt wprowadza szczególne zasady wymiaru kary w sprawach zakończonych ugodowo. Oskarżony, który zdecyduje się na polubowne rozwiązanie sprawy na jej wczesnym etapie i spełni określone warunki, będzie mógł otrzymać łagodniejszą karę.

Nowe rozwiązania mają zachęcać do wcześniejszej współpracy, naprawienia szkody oraz zawierania porozumień bez konieczności prowadzenia pełnego, długotrwałego postępowania.

Umorzenie postępowania w określonych sprawach

Prokurator będzie mógł umorzyć postępowanie w wąskiej grupie spraw dotyczących przede wszystkim przestępstw przeciwko mieniu oraz wybranych przestępstw nieumyślnych. Warunkiem będzie zawarcie ugody i naprawienie szkody.

Z tego rozwiązania będą mogły skorzystać wyłącznie osoby, które nie były wcześniej karane za przestępstwo umyślne. Prokurator będzie mógł dodatkowo uzależnić umorzenie od wpłaty od 1 tys. do 20 tys. zł na rzecz Skarbu Państwa.

Osobny mechanizm przewidziano dla ściśle określonych przestępstw o niewielkiej wadze, w których nie występuje pokrzywdzony. Takie sprawy mogłyby być kończone bez przeprowadzania pełnego postępowania sądowego.

Większe znaczenie mediacji

Projekt wzmacnia również rolę mediacji prowadzonej z udziałem bezstronnego mediatora. Ugoda będzie mogła zostać zawarta także poza formalnym postępowaniem mediacyjnym.

Według założeń dzięki zmianom sądy i prokuratury będą mogły przeznaczyć więcej czasu oraz środków na najpoważniejsze przestępstwa. Prostsze sprawy mają natomiast kończyć się szybciej, szczególnie gdy możliwe jest naprawienie szkody i osiągnięcie porozumienia między stronami.

Planowany termin wejścia nowych przepisów w życie to 1 kwietnia 2027 roku.