W najnowszej edycji badania PISA uczestniczyło 91 krajów i regionów oraz ponad 760 tys. uczniów. Polskę reprezentowało 7103 piętnastolatków z 217 szkół. Badanie przeprowadzono od 3 marca do 25 kwietnia 2025 roku.

Wyniki polskich uczniów pozostają zbliżone do rezultatów z 2022 roku. Oznacza to, że po wcześniejszym znaczącym spadku nie odnotowano dalszego pogorszenia. Jednocześnie w wielu państwach utrzymuje się tendencja spadkowa, a długoterminowe analizy pokazują pogarszanie się umiejętności piętnastolatków.

Polska powyżej średniej UE i OECD

W zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych polscy uczniowie zdobyli średnio 495 punktów. Średnia dla państw Unii Europejskiej wyniosła 476 punktów, a dla krajów OECD – 482 punkty. Wśród państw UE istotnie lepsze rezultaty osiągnęli jedynie uczniowie z Estonii i Finlandii.

W matematyce średni wynik Polski wyniósł 484 punkty, przy średniej unijnej na poziomie 460 punktów i średniej OECD wynoszącej 463 punkty. Lepszy rezultat w Unii Europejskiej uzyskała tylko Estonia.

Polscy piętnastolatkowie zdobyli również 482 punkty w rozumieniu czytanego tekstu. To wynik wyższy od średniej UE, która wyniosła 451 punktów, oraz OECD – 461 punktów. W tej dziedzinie lepsi okazali się jedynie uczniowie z Estonii i Irlandii.

— Polska utrzymuje wysoką pozycję na tle państw Unii Europejskiej i udało się wyhamować niekorzystne tendencje, ale to nie znaczy, że możemy uznać sytuację za dobrą. Przed polską edukacją nadal jest wiele pracy. Wyniki badania PISA 2025 są ważnym sygnałem dla całej Europy. Kryzys edukacyjny nie dotyczy jednego kraju — powiedziała minister edukacji Barbara Nowacka.

Duże różnice między uczniami i typami szkół

Raport pokazuje, że odsetek polskich uczniów posiadających jedynie najniższe umiejętności wynosi 20 proc. w naukach przyrodniczych, 26 proc. w matematyce oraz 24 proc. w rozumieniu tekstu. Wskaźniki te są niższe od średnich unijnych, ale jednocześnie wyższe niż w 2018 roku.

Najlepsze wyniki we wszystkich podstawowych dziedzinach uzyskiwali uczniowie liceów ogólnokształcących. Niższe rezultaty osiągali uczniowie techników, a najsłabsze – młodzież z branżowych szkół I stopnia. W tych ostatnich poniżej podstawowego poziomu umiejętności znalazło się 59 proc. badanych w naukach przyrodniczych, 71 proc. w matematyce i 68 proc. w czytaniu.

W naukach przyrodniczych wyniki dziewcząt i chłopców były zbliżone. Dziewczęta uzyskały natomiast średnio o 37 punktów więcej w czytaniu, a chłopcy po raz pierwszy w polskiej edycji badania osiągnęli przewagę w matematyce – wynoszącą 13 punktów.

Dobre wyniki cyfrowe, ale urządzenia rozpraszają na lekcjach

Polscy uczniowie dobrze poradzili sobie z rozwiązywaniem problemów przy wykorzystaniu narzędzi informatycznych. Zdobyli średnio 507 punktów, przekraczając zarówno średnią Unii Europejskiej – 492 punkty, jak i OECD – 500 punktów.

Raport wskazuje jednak na problemy związane z korzystaniem z urządzeń cyfrowych. Aż 75 proc. polskich piętnastolatków przyznało, że urządzenia rozpraszają ich podczas lekcji. Potrzebę pozostawania online i odpowiadania na wiadomości odczuwało 62 proc. badanych.

Ponad połowa uczniów – 55 proc. – deklarowała korzystanie z chatbotów opartych na sztucznej inteligencji w celach edukacyjnych co najmniej raz w tygodniu. Jednocześnie polscy uczniowie krytycznie oceniali dostępność szkolnych zasobów cyfrowych, kompetencje nauczycieli w tym zakresie oraz pomoc techniczną.

Dobrostan i stosunek do szkoły pozostają wyzwaniem

Polscy piętnastolatkowie deklarowali jeden z najniższych w Unii Europejskiej poziomów zadowolenia z życia, choć wskaźnik ten poprawił się w porównaniu z 2022 rokiem. Nisko oceniono również ciekawość i wytrwałość uczniów.

Tylko 64 proc. badanych miało poczucie bycia częścią szkoły, podczas gdy średnia dla UE wyniosła 75 proc., a dla OECD 76 proc. Aż 63 proc. piętnastolatków uznało, że szkoła niewiele zrobiła, aby przygotować ich do dorosłego życia. Ze stwierdzeniem, że szkoła okazała się stratą czasu, zgodziło się 38 proc. uczniów.

Problemem pozostają również nieobecności i spóźnienia. W ciągu dwóch tygodni poprzedzających badanie 31 proc. uczniów opuściło co najmniej jeden dzień nauki, 45 proc. nie uczestniczyło w przynajmniej jednej lekcji, a 61 proc. przynajmniej raz spóźniło się do szkoły.

Większość piętnastolatków deklarowała, że czuje się w szkole bezpiecznie. Poprawił się również wskaźnik szkolnego poczucia bezpieczeństwa. Polska pozostaje ponadto wśród państw o relatywnie niskiej skali przemocy rówieśniczej.

Wyniki mają pomóc w planowaniu zmian

Minister edukacji zaznaczyła, że dane z badań Instytutu Badań Edukacyjnych zostały uwzględnione podczas przygotowywania planowanych zmian w szkołach.

— Projektując Reformę26. Kompas Jutra, braliśmy pod uwagę wyniki badań prowadzonych przez IBE. To właśnie rzetelne dane i analizy pozwalają nam odpowiedzialnie planować zmiany w polskiej szkole, odpowiadające na realne potrzeby uczniów, nauczycieli i rodziców — podkreśliła Barbara Nowacka.

Szefowa resortu edukacji zwróciła także uwagę na znaczenie przewidywalności i konsekwencji w prowadzeniu polityki oświatowej.

— Potrzebujemy stabilnej edukacji, opartej na konsekwentnie realizowanym kierunku zmian, a nie na bieżących sporach politycznych. Gdy do szkoły wchodzi konflikt polityczny, jego skutki odczuwają przede wszystkim uczniowie, nauczyciele i rodzice — zaznaczyła minister.

Barbara Nowacka podziękowała również zespołowi odpowiedzialnemu za przeprowadzenie badania i opracowanie raportu.

— Dziękuję zespołowi Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego za ogromne zaangażowanie, profesjonalizm i przygotowanie rzetelnych analiz. Takie badania pokazują nam, gdzie jesteśmy, co udało się już osiągnąć i nad czym musimy dalej pracować, aby odpowiedzialnie rozwijać polską szkołę — powiedziała.

PISA jest największym międzynarodowym badaniem umiejętności uczniów. Odbywa się co trzy lata, a jego organizatorem jest Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Polską edycję badania przeprowadził Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej.