Czerniak to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z melanocytów – komórek produkujących melaninę, odpowiedzialną za pigmentację skóry. Choć zazwyczaj pojawia się na skórze, może wystąpić także w błonie śluzowej jamy ustnej, nosa czy gałki ocznej. Ze względu na umiejscowienie bywa widoczny gołym okiem, co znacząco ułatwia jego wczesne rozpoznanie.

Według danych, w 2024 roku w województwie lubelskim 691 osób było leczonych na czerniaka. Nowotwór ten charakteryzuje się szybkim rozwojem, zdolnością do tworzenia przerzutów oraz odpornością na leczenie. Tym bardziej istotna staje się profilaktyka oraz jak najwcześniejsze wykrycie zmian nowotworowych.

Jak zapobiegać czerniakowi?

Najskuteczniejszym sposobem walki z czerniakiem jest zapobieganie – unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce i regularne kontrole skóry. Szczególnie latem należy ograniczać przebywanie na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia – od 11:00 do 16:00. Kremy z filtrem UV powinny być stosowane codziennie, niezależnie od pogody – promieniowanie ultrafioletowe przenika także przez chmury.

Raz w miesiącu warto dokładnie obejrzeć swoją skórę. Zmiany, które powinny wzbudzić niepokój, można rozpoznać dzięki metodzie ABCDE, czyli:

A – asymetria: znamię nie ma równomiernego kształtu, „wylewa się” na jedną stronę;

B – brzegi: nieregularne, poszarpane, zgrubiałe krawędzie;

C – kolor: znamię ma kilka barw, np. czerwony, czarny, ciemny brąz;

D – duży rozmiar: średnica przekracza 5–6 mm;

E – ewolucja: zmiana wyglądu, powiększenie się, swędzenie, krwawienie.

Jeśli zauważymy którąkolwiek z powyższych cech, warto skonsultować się z dermatologiem. Specjalista wykona badanie dermatoskopowe, które pozwala ocenić głębsze warstwy skóry i odróżnić zmiany łagodne od złośliwych.

Działania profilaktyczne NFZ w Lublinie

Lubelski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia regularnie organizuje wydarzenia profilaktyczne. 23 czerwca, w związku z obchodzonym Dniem Ojca, w Sali Obsługi Klientów można było skorzystać z bezpłatnych konsultacji dermatologicznych. Prawie 50 osób skorzystało w tym dniu z dermatoskopowej oceny znamion.

To nie jedyna taka inicjatywa – NFZ zachęca do korzystania z dostępnych poradników zdrowotnych, w tym Poradnika Pacjenta, który zawiera praktyczne informacje dotyczące ochrony zdrowia, w tym profilaktyki nowotworowej. Wszystkie publikacje dostępne są na stronie: https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/poradnik-pacjenta.

Wczesne wykrycie – szansa na życie

Eksperci podkreślają, że wcześnie wykryty czerniak jest w ponad 95 proc. przypadków całkowicie wyleczalny. Dlatego oprócz samoobserwacji skóry warto przynajmniej raz w roku udać się do dermatologa. Regularne kontrole mogą uratować życie – czerniak rozwija się szybko i bez odpowiedniego leczenia może mieć poważne konsekwencje.