18 kwietnia przypada Europejski Dzień Praw Pacjenta. To dobra okazja, by przyjrzeć się bliżej temu, jakie prawa przysługują osobom korzystającym z systemu ochrony zdrowia. Każdy pacjent ma zagwarantowane świadczenia medyczne realizowane z należytą starannością, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Równie istotne jest prawo do szacunku, godności oraz właściwego traktowania w trakcie leczenia. Świadomy pacjent, który zna swoje uprawnienia, podejmuje bardziej przemyślane decyzje dotyczące zdrowia. Współpraca i zaufanie między pacjentem a lekarzem mają bezpośredni wpływ na skuteczność terapii.

Każda osoba korzystająca z opieki zdrowotnej w Polsce posiada określone prawa. Ich celem jest zapewnienie bezpieczeństwa, dostępności świadczeń oraz odpowiedniego standardu obsługi w systemie ochrony zdrowia.

Równy dostęp do leczenia

Osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym mają prawo do korzystania ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych. W praktyce oznacza to, że dostęp do leczenia powinien być równy, niezależnie od sytuacji życiowej czy materialnej. Szczególną ochroną objęte są wybrane grupy, takie jak dzieci, kobiety w ciąży, seniorzy oraz osoby z niepełnosprawnościami.

Najważniejsze prawa pacjenta

Do podstawowych praw pacjenta należą:

• dostęp do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną,
• możliwość wyrażenia zgody na leczenie lub jego odmowy,
• prawo do wglądu w dokumentację medyczną,
• poszanowanie godności i prywatności.

W praktyce oznacza to, że pacjent powinien być świadomy swojej sytuacji zdrowotnej, znać dostępne metody leczenia i mieć wpływ na podejmowane decyzje.

Dostępność lekarza i prawo do informacji

Pacjent ma prawo do kontaktu z lekarzem prowadzącym jego leczenie. W przypadku hospitalizacji, np. po operacji, powinien mieć możliwość rozmowy z lekarzem, który przeprowadzał zabieg, a nie wyłącznie z lekarzem dyżurnym. Placówka medyczna powinna jasno określić, kiedy taki kontakt będzie możliwy.

Obowiązkiem lekarza jest przekazanie pacjentowi informacji dotyczących stanu zdrowia, dalszej diagnostyki oraz leczenia. Informacje te obejmują m.in.:

• rodzaj planowanych badań diagnostycznych, ich przebieg oraz przygotowanie do nich,
• wyniki badań,
• plan leczenia oraz jego możliwe skutki,
• zalecenia dotyczące stylu życia, jeśli są niezbędne dla poprawy zdrowia,
• konsekwencje rezygnacji z leczenia lub rehabilitacji.

Pacjent ma również prawo nie otrzymywać informacji o swoim stanie zdrowia – pod warunkiem, że jasno to zakomunikuje. Może zdecydować, czy chce być informowany w pełnym zakresie, czy tylko częściowo. To także pacjent wskazuje osoby, które mogą uzyskać informacje o jego stanie zdrowia – mogą to być bliscy lub inne wskazane osoby, ale równie dobrze może nie upoważnić nikogo.

Zrozumiałość informacji

Informacje przekazywane przez lekarza powinny być jasne, pełne i dostosowane do poziomu wiedzy pacjenta. Niedopuszczalne jest używanie niezrozumiałego, specjalistycznego języka bez wyjaśnienia. Pacjent ma prawo zadawać pytania i oczekiwać wyczerpujących odpowiedzi, aż wszystkie wątpliwości zostaną rozwiane.

Dlaczego to ważne?

Znajomość praw pacjenta pozwala skuteczniej dbać o własne zdrowie. Osoba świadoma swoich uprawnień podejmuje lepsze decyzje, sprawniej porusza się w systemie ochrony zdrowia i wie, gdzie szukać wsparcia. Przekłada się to na większe bezpieczeństwo oraz wyższą jakość leczenia.

Do kogo zwrócić się o pomoc

W sytuacji problemów – takich jak trudności z rejestracją do lekarza, brak kontaktu z placówką czy pobieranie opłat za świadczenia finansowane przez NFZ – pacjent może złożyć skargę do właściwego oddziału Funduszu. Każde zgłoszenie jest analizowane i wyjaśniane. W 2025 roku do Lubelskiego Oddziału NFZ wpłynęło 351 skarg, z czego 128 uznano za zasadne.

– Traktujemy to jako istotną informację zwrotną dotyczącą funkcjonowania systemu – podkreśla Magda Musiatowicz z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji Lubelskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ.