Dr Sara Janowska, adiunkt w Katedrze i Zakładzie Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, otrzymała prestiżowy Thumbay International Research Grant 2026. Wyróżnienie przyznawane jest przez Gulf Medical University ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich w obszarze odkrywania i rozwoju nowych leków.

Zdobyte finansowanie zostanie przeznaczone na realizację projektu badawczego pod nazwą „Hybrydyzacja metforminy z 1,2,4-triazolem: kompleksowa ocena nowych hybryd poprzez syntezę, charakterystykę oraz badania przesiewowe aktywności przeciwnowotworowej”. Wyniki prac mogą w przyszłości przyczynić się do rozwoju badań nad nowymi lekami przeciwnowotworowymi.

Metformina w centrum projektu

Punktem wyjścia do badań jest metformina, czyli lek powszechnie stosowany w terapii cukrzycy typu 2. Jak wyjaśnia dr Sara Janowska, coraz więcej prac naukowych wskazuje na jej wielokierunkowe działanie, w tym potencjał przeciwnowotworowy.

– Metformina jest lekiem powszechnie wykorzystywanym w leczeniu cukrzycy typu 2. W ostatnim czasie pojawia się bardzo dużo prac badawczych, które wskazują na jej wielokierunkowe działanie, w tym na jej potencjał przeciwnowotworowy, który jest związany z tym, że wpływa ona na metabolizm cukru i na procesy metaboliczne przebiegające w mitochondriach komórek nowotworowych. Komórki te mają zmieniony metabolizm glukozy i z tego względu metformina ma większy wpływ na pracę ich mitochondriów. Dzięki badaniom wiemy, że tak jest, ale jednocześnie wiemy, że ten efekt jest zbyt niski żeby w tej postaci móc ją wykorzystywać jako lek przeciwnowotworowy. Mamy jednak nadzieję, że jeśli zmodyfikujemy metforminę pod kątem strukturalnym, to sprawimy, że jej potencjał przeciwnowotworowy wzrośnie. Modyfikacje chemiczne powinny również sprawić, że te cząsteczki będą lepiej przekraczać barierę krew-mózg i tym samym będą lepiej docierać do komórek nerwowych – wyjaśnia dr Sara Janowska z Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej UMLUB.

Naukowcy chcą sprawdzić, czy odpowiednia modyfikacja strukturalna metforminy pozwoli zwiększyć jej aktywność przeciwnowotworową. Istotne będzie również zbadanie, czy nowe cząsteczki będą lepiej przekraczać barierę krew-mózg i docierać do komórek nerwowych.

Projekt zaplanowano na dwa lata

Badania będą prowadzone we współpracy z naukowcami ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Projekt został podzielony na trzy główne części, a jego realizację zaplanowano na dwa lata.

Pierwszy etap obejmie zaprojektowanie i syntezę pochodnych metforminy. Następnie badacze przeprowadzą charakterystykę fizykochemiczną nowych cząsteczek oraz pomiary potwierdzające powodzenie syntezy.

Kolejna część projektu będzie dotyczyć ewaluacji biologicznej in vitro. Naukowcy sprawdzą potencjał przeciwnowotworowy nowych cząsteczek, przeprowadzą testy cytotoksyczności oraz porównają ich działanie na liniach komórkowych nowotworowych i prawidłowych. Trzeci obszar badań obejmie ocenę wpływu nowych związków na komórki nerwowe.

– Punktem wyjścia będzie zaprojektowanie i synteza pochodnych metforminy, czyli będziemy projektować nowe cząsteczki, następnie je syntezować i opisywać ich fizykochemię oraz przeprowadzać pomiary żeby potwierdzić, czy ta synteza się powiodła. Kolejnym etapem będzie ewaluacja biologiczna, czyli przeprowadzenie testów biologicznych in vitro. W tym obszarze mamy dwa kierunki: będziemy się skupiać na potencjale przeciwnowotworowym nowych cząsteczek, czyli przeprowadzimy testy cytotoksyczności oraz porównanie na liniach komórkowych nowotworowych i liniach komórkowych prawidłowych. Trzecią częścią będzie ewaluacja biologiczna aktywności biologicznej pod kątem wpływu na komórki nerwowe, więc będzie nas tu interesował potencjał neuroprotekcyjny, czyli będziemy analizować wpływ nowych cząsteczek na metabolizm tryptofanu i pod kątem wpływu na szlak kynureninowy – precyzuje dr Sara Janowska.

Międzynarodowa współpraca i wsparcie zespołu

Droga do uzyskania Thumbay International Research Grant 2026 wymagała kilkumiesięcznej pracy nad koncepcją projektu, dokumentacją grantową oraz nawiązaniem współpracy międzynarodowej. Jak relacjonuje laureatka, pomysł pojawił się we wrześniu ubiegłego roku, a wniosek został złożony późną jesienią.

Istotnym elementem przygotowań było pozyskanie współpracowników z Gulf Medical University w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Projekt zakłada bowiem współpracę między uczelniami.

– Koncepcja projektu pojawiła się we wrześniu ubiegłego roku. Następnie trwały prace nad jego kolejnymi wersjami, a wniosek został złożony późną jesienią. Ważną częścią w drodze po grant było pozyskanie współpracowników od strony uniwersytetu GULF ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, ponieważ projekt zakłada współpracę pomiędzy uczelniami. Przy przygotowaniu wniosku grantowego bardzo duże znaczenie miało dla mnie wsparcie merytoryczne prof. Moniki Wujec, która jest moim byłym promotorem. Z kolei od strony formalnej, czyli napisania grantu, nawiązania współpracy międzynarodowej, jak również w procesie projektowania badań biologicznych, nieoceniona była pomoc mojej aktualnej przełożonej – prof. Ewy Urbańskiej. Zarówno moja praca, jak i zaangażowanie osób, które mnie, jako młodego badacza, wspierały w tej drodze, doprowadziły do złożenia dokumentów grantowych w rozbudowanej i ostatecznej formie, a teraz w czerwcu dostaliśmy potwierdzenie, że projekt uzyskał finansowanie – mówi laureatka.

Dr Janowska podkreśla, że przyznanie finansowania to nie tylko powód do satysfakcji, ale również początek wymagającego etapu pracy naukowej.

– Otrzymanie grantu to nie tylko duża ulga i radość, ale też mobilizacja do podjęcia wyzwania jakim będą dwa lata intensywnej pracy badawczej – podsumowuje dr Sara Janowska.

Ważny sukces lubelskiej nauki

Przyznanie grantu badaczce z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie wzmacnia obecność uczelni w międzynarodowych projektach dotyczących odkrywania i rozwoju nowych leków. Projekt łączy elementy farmakologii, chemii medycznej oraz badań biologicznych, a jego wyniki mogą mieć znaczenie dla dalszych prac nad cząsteczkami o potencjalnym zastosowaniu w onkologii i neuroprotekcji.

Choć droga od badań laboratoryjnych do opracowania nowego leku jest długa i wymaga wielu etapów weryfikacji, finansowanie uzyskane w ramach Thumbay International Research Grant 2026 daje zespołowi możliwość przeprowadzenia kompleksowych analiz, które mogą stać się podstawą kolejnych projektów naukowych.