Zmiany przepisów od roku akademickiego 2023/2024

Jak wskazuje UOKiK, przed nowelizacją prawa o szkolnictwie wyższym i nauce obowiązywał przepis gwarantujący niezmienność ustalonych opłat za studia. Od momentu przyjęcia na studia do ich ukończenia uczelnia nie mogła podnosić czesnego ani wprowadzać nowych opłat dla danego rocznika. Taki stan prawny obowiązywał do września 2023 r.

Od roku akademickiego 2023/2024 weszły w życie przepisy, które pozwalają podnieść czesne raz w roku, maksymalnie o poziom inflacji ogłoszony przez GUS. Jednocześnie wskazano, że studenci wcześniejszych lat nie powinni być obejmowani podwyżkami, a obowiązują ich kwoty znane podczas podpisywania umowy z uczelnią.

UOKiK: czesne podnoszono mimo braku podstaw prawnych

Prezes UOKiK ustalił, że studenci Uniwersytetu SWPS w Warszawie (wcześniej: SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) oraz Politechniki Lubelskiej mieli podwyższane czesne w latach, gdy porządek prawny na to nie pozwalał. Urząd wskazał, że część umów zawartych w tym okresie nadal obowiązuje.

W wydanych decyzjach Prezes UOKiK nakazał zaniechanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów oraz zwrot niesłusznie pobranych opłat. Uczelnie mają oddać studentom różnicę między wpłaconym czesnym a kwotą obowiązującą w chwili podpisania umowy.

Jak wyglądają umowy i zasady ustalania opłat

Umowy z uczelniami zawierane są raz – przed rozpoczęciem studiów. Obowiązują do zakończenia cyklu kształcenia – zazwyczaj jest to kilka semestrów nauki. Wysokość czesnego powinna być ustalona przed rozpoczęciem rekrutacji, aby kandydaci wiedzieli, jakie koszty wiążą się z wybranym kierunkiem oraz mogli porównać oferty różnych uczelni.

Dla osób, które rozpoczęły naukę w roku akademickim 2023/2024 opłaty mogą się zmienić na zasadach określonych w przepisach – raz w roku, nie więcej niż o wskaźnik inflacji. Jednak studenci wcześniejszych lat nie powinni być objęci podwyżkami. Obowiązują ich kwoty znane podczas podpisywania umowy z uczelnią.

Politechnika Lubelska: podwyżki dla studentów niestacjonarnych

Według ustaleń Prezesa UOKiK część studentów Politechniki Lubelskiej, którzy rozpoczęli pierwszy rok studiów niestacjonarnych w latach akademickich 2021/2022 oraz 2022/2023, była obciążana za kolejne semestry opłatami wyższymi niż te, które obowiązywały przy zawieraniu umowy.

Różnice miały wynosić kilkaset złotych za semestr. W przykładzie wskazanym w komunikacie, na kierunku Zarządzanie czesne za III i IV semestr wzrosło po roku od przyjęcia na studia z 1750 zł do 2300 zł.

Uniwersytet SWPS: klauzula waloryzacyjna i wzrosty kosztów

UOKiK podał, że studenci Uniwersytetu SWPS przyjęci na pierwszy rok w latach 2019/2020–2022/2023 byli obciążani rosnącymi opłatami w trakcie kontynuowania studiów. Uczelnia miała stosować klauzulę waloryzacyjną, na podstawie której czesne było podnoszone w kolejnych latach nauki.

Różnice między kolejnymi latami studiów miały sięgać nawet 1000 zł, a w porównaniu pierwszego i ostatniego roku studiów, m.in. na kierunkach prawo lub psychologia, wzrost miał wynosić nawet kilka tysięcy złotych.

– W płatnej formie edukacji cena gra kluczową rolę. Dla osób zawierających umowę z uczelnią niezbędna jest wiedza o tym, jakie są warunki odpłatności za studia, które pozwolą im na uzyskanie planowanego tytułu zawodowego. W ubiegłych latach prawo nie pozwalało na podwyżki. Mimo to czesne rosło dla tysięcy studentów Uniwersytetu SWPS i części uczących się na niestacjonarnych kierunkach Politechniki Lubelskiej. Niektórzy z nich nadal mogą ponosić koszty związane z tą praktyką – mówi Prezes UOKiK Tomasz Chróstny.

Kary: łącznie blisko 3 mln zł

Za naruszanie zbiorowych interesów konsumentów Prezes UOKiK nałożył na Uniwersytet SWPS z siedzibą w Warszawie karę w wysokości 2 075 000 zł. Wskazano, że praktyka dotyczyła czterech roczników większości kierunków oraz studiów I i II stopnia, w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym, a także jednolitych studiów magisterskich.

W przypadku Politechniki Lubelskiej kara wyniosła 921 000 zł. Według komunikatu UOKiK podwyżki dotyczyły dwóch roczników części kierunków niestacjonarnych.

Zwroty dla studentów i obowiązki informacyjne uczelni

Zgodnie z decyzjami Prezes UOKiK zobowiązał uczelnie do zwrotu niesłusznie pobranych opłat. W ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się decyzji Uniwersytet SWPS w Warszawie i Politechnika Lubelska mają poinformować o zwrotach na swoich stronach internetowych i profilach w mediach społecznościowych oraz indywidualnie powiadomić uprawnionych konsumentów.

Z przekazanych informacji wynika, że uczelnie mają przekazać studentom dane o kwocie zwrotu, danych potrzebnych do wypłaty oraz terminie przekazania środków.

Decyzje nieprawomocne

Decyzje Prezesa UOKiK nie są prawomocne. Przysługuje od nich odwołanie do sądu.

Oświadczenie Politechniki Lubelskiej na decyzję Prezesa UOKiK

– Politechnika Lubelska przygotowuje odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Uczelnia podkreśla, że w przypadku studentów kontynuujących kształcenie na kolejnych latach, opłaty nie były podnoszone. Oznacza to, że przez cały okres studiów ponosili oni koszty w stałej, niezmiennej wysokości. Politechnika Lubelska działała zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz z poszanowaniem zasady przejrzystości wobec studentów.

Wideo UOKiK