Wczesne wykrywanie raka jąder i prostaty – dlaczego jest tak ważne?

Przebieg obu chorób – zarówno raka jądra, jak i prostaty – różni się pod wieloma względami. Choroby te występują najczęściej w populacjach mężczyzn w różnym wieku (rak jądra do 35 rż., rak prostaty po 50 rż.) i są związane z pojawieniem się zupełnie odmiennych objawów. Wspólną cechą obu schorzeń jest natomiast znaczenie działań profilaktycznych, które mają duże znaczenie w kontekście przeżywalności pacjentów oraz szans na potencjalne wyleczenie. Wykrycie obu chorób na początkowych etapach zwiększa szansę na wdrożenie skutecznej i celowanej metody leczenia, jednak warunkiem jest regularne wykonywanie odpowiednich badań – zarówno laboratoryjnych, jak i fizykalnych.

Rak prostaty. Jakie badania powinno się wykonywać regularnie?

Podstawową procedurą laboratoryjną w profilaktyce raka prostaty jest badanie tPSA, czyli określenie całkowitego poziomu glikoproteiny PSA – głównego markera procesów przerostowych i nowotworzenia komórek prostaty. Badanie tPSA wykonywane jest z próbki krwi żylnej i stanowi bezbolesną oraz – co najważniejsze – wartościową metodę przesiewową pomocną w wykrywania zmian nowotworowych prostaty jeszcze przed pojawieniem się głównych objawów choroby. Eksperci wskazują, że mężczyźni powinni wykonywać badanie tPSA przynajmniej raz w roku po wejściu w szóstą dekadę życia.

Jeśli ukończyłeś 50 rok życia, to rozważ wykonanie badania tPSA https://www.alab.pl/badanie/psa-calkowity-i61.

Istotną wartość w badaniach przesiewowych ma również badanie per rectum, które umożliwia palpacyjną ocenę części prostaty – szczególnie jej powierzchni tylnej i tylno-bocznej. To właśnie te lokalizacje odpowiadają najczęściej zmianom narządu o charakterze guzków, dlatego wykonywane w gabinecie lekarskim badanie prostaty per rectum pozwala na wykrycie choroby w jej wczesnej fazie.

Najważniejsze badania przesiewowe w diagnostyce raka jądra

Wczesna diagnostyka raka jądra opiera się na dwóch podstawowych filarach: samobadaniu tego narządu oraz wykonywaniu przesiewowych badań laboratoryjnych. Samodzielne badanie jąder powinien wykonywać regularnie (co najmniej raz w miesiącu) każdy mężczyzna od momentu wejścia w okres dojrzewania. Celem takiego badania jest wykrycie potencjalnych zgrubień, guzków, a także powiększenia jądra oraz bolesnych miejsc. Oba jądra należy zbadać osobno – cała procedura nie zajmuje dłużej niż 5 minut, a znacząco podnosi szansę na szybkie wykrycie niepokojącej zmiany w obrębie tego narządu.

Dodatkowo zaleca się regularnie wykonywać badanie laboratoryjne alfa-fetoproteiny (AFP) oraz beta-gonadotropiny kosmówkowej (beta-HCG). Oba parametry oceniane są na podstawie próbki krwi żylnej, a nieprawidłowe wyniki wymagają konsultacji lekarskiej.

Należy jednak pamiętać o tym, że przeprowadzanie badań laboratoryjnych pod kątem wykrycia zarówno raka jądra, jak i prostaty, zawsze wymaga późniejszej konsultacji z lekarzem urologiem. Celem takiego działania jest konieczność odpowiedniego zinterpretowania uzyskanych wyników.

Kluczowe znaczenie dla skutecznej diagnostyki raka jądra oraz prostaty ma konieczność zadbania o regularność wykonywania opisywanych powyżej działań. Jednorazowe samobadanie jąder lub ocena poziomów konkretnych markerów nie dają gwarancji wczesnego wykrycia obu chorób. Z tego powodu pamiętaj o cykliczności przeprowadzania prostych procedur diagnostycznych, takich jak np. oceny poziomów tPSA, AFP, beta-HCG oraz badań prostaty i jąder. Wnioski z nich płynące mają bowiem ogromne znaczenie w kontekście potencjalnego leczenia obu chorób w późniejszym czasie.

Bibliografia:

1. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/meska-sprawa-profilaktyka-raka-prostaty-i-jader (dostęp: 22.11.2024).
2. Perdana NR, Mochtar CA, Umbas R, Hamid ARA. The Risk Factors of Prostate Cancer and Its Prevention: A Literature Review. Acta Medica Indonesiana [Internet]. 2016 Jul 1;48(3):228–38.
3. Bergengren O, Pekala KR, Matsoukas K, Fainberg J, Mungovan SF, Bratt O, et al. 2022 Update on Prostate Cancer Epidemiology and Risk Factors—A Systematic Review. European Urology. 2023 May 1;84(2).