Poszukiwania „Krecika” w Lipinie Nowej: rzymska zapinka, średniowieczna buława i skarb XVII-wiecznych monet trafią do Muzeum Zamojskiego

09:31 26-02-2026 | Autor: redakcja

Na gruntach Lipiny Nowej w gminie Skierbieszów zakończył się pierwszy etap legalnych poszukiwań z wykrywaczami metali prowadzonych przez Stowarzyszenie Poszukiwawczo–Eksploracyjne „Krecik” ze Starego Zamościa. Wśród przekazanych do oceny znalezisk znalazły się m.in. rzymska fibula w znakomitym stanie, średniowieczna buława „gwiaździsta” oraz liczne monety z XVII wieku. Cały zbiór zasili kolekcję Muzeum Zamojskiego w Zamościu.

fot. LWKZ

Stowarzyszenie Poszukiwawczo–Eksploracyjne „Krecik” ze Starego Zamościa, w składzie Michał Tracz, Zbigniew Oszczepaliński i Andrzej Saputa, zakończyło pierwszy etap poszukiwań prowadzonych na podstawie pozwolenia konserwatorskiego wydanego przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, Delegatura w Zamościu. Pozwolenie obowiązywało do końca 2025 roku, a po zakończeniu prac poszukiwacze przekazali pozyskane przedmioty do urzędu konserwatorskiego w celu ich specjalistycznej oceny.

Najstarszym i zarazem najbardziej intrygującym znaleziskiem okazała się kuszowata zapinka (fibula) z okresu rzymskiego, wykonana z brązu. Przedmiot zachował się w całości i – jak podkreślają specjaliści – w bardzo dobrym stanie. Zapinka została sklasyfikowana przez prof. Barbarę Niezabitowską-Wiśniewską z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie do VI grupy według Almgrena, typ A.162. Ten typ wyróżnia się profilowanym kabłąkiem oraz nóżką, a datowanie wskazuje na okres od drugiej połowy III wieku do pierwszej połowy IV wieku.

Wśród zabytków szczególną uwagę zwraca również żelazna buława „gwiaździsta”, będąca obuchową bronią drzewcową używaną w schyłkowej fazie wczesnego średniowiecza oraz w średniowieczu. Specjaliści datują ją na okres od końca XII do końca XV wieku. Przedmiot ma formę zdeformowanego prostopadłościanu o wymiarach około 6 × 5 × 5 centymetrów, a w podstawie zachował się otwór z gwoździem, służącym do montażu i ustabilizowania styliska. Analizę tego znaleziska przeprowadził mgr Andrzej Maziarz z Muzeum Fortyfikacji i Broni „Arsenał” w Zamościu.

Kolejne zabytki wiązane z końcowym okresem wczesnego średniowiecza to brązowa klamerka do paska oraz pierścionek wykonany z tordowanego drutu. Oba przedmioty mogą być datowane na XII–XIII wiek, co potwierdza wielowarstwowy charakter znalezisk z tego obszaru.

Znaczną część zestawu stanowią monety, w tym 14 srebrnych „szóstaków” Zygmunta III Wazy, bitych około 1624 roku, a także 7 szelągów szwedzkich z pierwszej połowy XVII wieku. Szczególnie liczny jest zbiór 21 miedzianych szelągów Jana Kazimierza z lat 1650–1657, pochodzących zarówno z mennic koronnych, jak i litewskich. Monety te znane są potocznie jako „boratynki” – od nazwiska Tytusa Liwiusza Boratyniego, związanego z projektem emisji i dzierżawą mennic królewskich. Były wybijane masowo, a ich realna wartość w obiegu była niewielka, porównywana dziś do niskich nominałów groszowych.

Wśród młodszych przedmiotów znalazły się m.in. guzik dzwoneczkowaty datowany na XVII–XVIII wiek, dwa żydowskie „drejdle” – odpowiedniki kostki do gry, przypuszczalnie z XIX lub początku XX wieku – oraz „molet”, czyli kółko bodźca z ostrogi, datowane na XVIII–XIX wiek. Odnotowano także drobne monety miedziane: m.in. 5 i 2 kopiejki z 1833 roku oraz monety z okresu międzywojennego o nominałach 5, 2 i 1 grosza.

Zestaw uzupełniają guziki mundurowe z końca XIX wieku oraz orzełek organizacji paramilitarnej „Strzelec” z okresu międzywojennego. Jak zapowiedziano, cały zbiór zostanie wkrótce przekazany do Muzeum Zamojskiego w Zamościu, gdzie przejdzie szczegółową ocenę i dokładne analizy. Niewykluczone, że wybrane zabytki zostaną w przyszłości zaprezentowane na ekspozycjach.