Zgodnie z ustawą z 2000 roku – działania, które mają na celu dbałość o bezpieczną pracę urządzeń technicznych oraz urządzeń do odzyskiwania par paliwa, nazywamy dozorem technicznym. W tym kontekście została powołana specjalna instytucja zwana Transportowym Dozorem Technicznym.

Jedną z kompetencji TDT jest zarządzanie i przeprowadzanie badań technicznych urządzeń, pojazdów i maszyn działających w transporcie. Jakie konkretnie urządzenia podlegają owym badaniom? I jakie rodzaje badań rozróżniamy?

Jakie urządzenia techniczne podlegają TDT oraz jego badaniom?

W kontekście badań dozoru technicznego możemy mówić o kilku grupach urządzeń Przede wszystkim należy pamiętać jednak, że będziemy mówili tu o urządzeniach funkcjonujących w zakresie transportu kolejowego, morskiego oraz kołowego.

Są to urządzenia, które z uwagi na swój zakres pracy, stwarzają ryzyko utraty życia lub zdrowia ludzi, zniszczenia mienia bądź zanieczyszczenia środowiska. Może się to wydarzyć wskutek różnych czynników i zdarzeń, na przykład:

– wydostania się (np. wycieku) niebezpiecznych substancji podczas ich transportu czy przechowywania,

– rozprężenia cieczy oraz gazów, które znajdują się pod innym niż atmosferyczne ciśnieniem,

– wyzwolenia energii kinetycznej lub potencjalnej podczas przemieszczania ładunków w ograniczonym zasięgu.

Badaniom TDT podlegać będą wszelkiego typu urządzenia techniczne znajdujące swoje zastosowanie w transporcie – zarówno te montowane na pojazdach szynowych, jak i na bocznicach kolejowych, statkach, łodziach, pojazdach kołowych itd. Co więcej – kontroli TDT podlegają również zbiorniki, cysterny, urządzenia na terenie portów i doków, a nawet wyciągi narciarskie!

Jakie rozróżniamy rodzaje badań TDT?

Skoro już wiemy, co TDT kontroluje za pomocą badań, warto skupić się na samej istocie badań, które dzielą się na kilka rodzajów – w zależności od tego, kiedy są przeprowadzane, czego dotyczą, jak przebiegają, a także z czyjej inicjatywy się odbywają.

I tak badania TDT możemy podzielić na:

• BADANIA ODBIORCZE – które, jak sama nazwa wskazuje, wykonywane są podczas odbioru nowego urządzenia (a więc po jego montażu, a przed dopuszczeniem do pełnoprawnego użytkowania). Ich celem jest zapewnienie, że odbierane urządzenie spełnia wszelkie wymogi techniczne i jest bezpieczne do eksploatacji. Badania odbiorcze kontrolują ponadto sposób montażu urządzeń i jego składowych, a także zamieszczenie w odpowiednich miejscach instrukcji i znaków ostrzegawczych dotyczących urządzenia. Co więcej, w trakcie tego typu badania urządzenia poddaje się próbom pracy, dzięki którym można sprawdzić ich dostosowanie do przyszłych warunków funkcjonowania;

• BADANIA OKRESOWE – które przeprowadza się w ustalonych odstępach czasowych na urządzeniach, które objęte są tak zwanym pełnym dozorem TDT. W zależności od rodzaju urządzenia, daty przeprowadzania badań mogą być różne. Istnieją jednak sytuacje, w których terminy badań mogą ulec skróceniu (przede wszystkim chodzi o sytuacje potencjalnego zagrożenia, które wiążą się z podejrzeniem nieprawidłowej pracy urządzenia). Zakres badań okresowych ma na celu przede wszystkim ocenę czy dane urządzenie wymaga naprawy, czy zalecenia z poprzednich badań zostały wprowadzone, czy od poprzednich badań nie doszło do usterek i awarii, czy urządzenia ochronne i bezpieczeństwa działają prawidłowo, a także czy instrukcje i znaki ostrzegawcze pozostają czytelne i widoczne;

• BADANIA DORAŹNE – które wykonuje się w przypadku zaistnienia ku temu specjalnych okoliczności (np. wzmożona praca w krótkim czasie, podejrzenie uszkodzeń, awarie, potrzeba kontroli przed ważnym wysiłkiem takim jak np. długi rejs morski). Badania doraźne głównie wykonuje się na wniosek administratora urządzenia. Wówczas musi on zapewnić podstawowe warunki do przeprowadzenia kontroli. Warto wiedzieć, że badania doraźne TDT dzielimy na 3 podgrupy:

– badania doraźne eksploatacyjne – są one przeprowadzane na wniosek administratora urządzenia i dotyczą przede wszystkim kontroli stanu technicznego urządzenia w sytuacjach takich jak zmiana jego miejsca pracy (a więc demontaż i ponowny montaż w nowym miejscu), wymiana lub naprawa elementów budujących urządzenie (np. lin, urządzeń bezpieczeństwa, układu hamulcowego, konstrukcji nośnej, urządzeń sterowniczych itd.), a także wcześniejsze przeprowadzenie modernizacji w zgodzie z TDT,

– badania doraźne kontrolne – służą przede wszystkim doraźnej kontroli czy urządzenia pracują bezpiecznie, a ich stan techniczny pozostaje w dobrej kondycji. Badania kontrolne przeprowadza się między innymi po to, by stwierdzić, w jakim stopniu wprowadzono zalecenia z poprzednich badań, czy od poprzednich badań nie powstały uszkodzenia zagrażające bezpieczeństwu pracy, a także czy urządzenie w obecnej formie wymaga jakichkolwiek napraw,

– badania doraźne poawaryjne (powypadkowe) – które zarządza się w efekcie wystąpienia losowych zdarzeń podczas pracy, np. awarii, wypadków, uszkodzeń itp., a które mogą mieć (i bardzo często mają) wpływ na dalsze funkcjonowanie urządzeń oraz ich bezpieczną dla ludzi i otoczenia pracę. Celem tych badań jest nie tylko kontrola stanu technicznego urządzeń powypadkowych i wdrożenie planu ich naprawy, ale również ustalenie konkretnych przyczyn wystąpienia awarii, co pomoże uniknąć ich w przyszłości.

Widać wyraźnie, że TDT spełnia niezwykle istotną funkcję, która bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo transportu. Wszelkie badania, które są wykonywane przez tą instytucję mają na celu zmniejszenie ryzyka oraz dopilnowanie, aby urządzenia wykorzystywane w transporcie zachowywały odpowiedni stan techniczny.