W Polsce w ciągu ostatnich dwóch dekad liczba zachorowań na nowotwory głowy i szyi wzrosła o 20 procent. Jednocześnie ponad 60 procent pacjentów trafia do lekarzy dopiero w zaawansowanym stadium choroby. W takich przypadkach konieczne jest wdrożenie intensywnego leczenia, które często wiąże się z poważnymi skutkami ubocznymi.

Właśnie dlatego w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli uruchomiono Laryngologiczny Ośrodek Diagnostyki Funkcjonalnej i Rehabilitacji. To placówka, która łączy wczesną diagnostykę z rehabilitacją funkcji narządów zmysłów po zakończonym leczeniu.

Nowa jakość opieki nad pacjentem

Ośrodek rozpoczął działalność na początku 2026 roku. Prace nad jego utworzeniem trwały przez cały poprzedni rok. W tym czasie kompletowano nowoczesny sprzęt diagnostyczny oraz przygotowywano zespół specjalistów.

– Ośrodek rozpoczął swoją działalność na początku 2026 roku. Naszym celem było stworzenie miejsca, które nie tylko koncentruje się na usunięciu nowotworu, ale od samego początku planuje powrót pacjenta do pełnej sprawności. W Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej sukces medyczny mierzymy nie tylko wyeliminowaniem choroby, ale także jakością życia pacjenta po leczeniu – mówi Piotr Matej, dyrektor Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli.

Dotychczas chorzy po terapii nowotworów głowy i szyi często musieli samodzielnie szukać pomocy u wielu specjalistów. Problemy z mową, słuchem, połykaniem czy utrzymaniem równowagi wymagały oddzielnych konsultacji, a dostęp do wyspecjalizowanej rehabilitacji onkologicznej bywał ograniczony.

W COZL pacjent ma otrzymać pomoc w jednym miejscu. W opiekę zaangażowani są m.in. otorynolaryngolodzy, audiolodzy, foniatrzy, logopedzi i audiometryści. Dzięki temu możliwe jest szybkie wykrywanie powikłań oraz wdrażanie rehabilitacji zanim skutki leczenia znacząco obniżą jakość życia chorego.

fot. UMWL 

Diagnostyka i rehabilitacja od pierwszych dni leczenia

Jednym z kluczowych elementów pracy ośrodka jest zintegrowana ścieżka pacjenta. Rozpoczyna się ona już na etapie diagnostyki. Specjaliści wykorzystują m.in. obrazowanie wąskopasmowe NBI, które pomaga wykrywać wczesne zmiany nowotworowe poprzez uwidocznienie nieprawidłowych naczyń krwionośnych.

– Ścieżka pacjenta jest w pełni zintegrowana i rozpoczyna się już na etapie diagnostyki. Wykorzystujemy zaawansowane obrazowanie wąskopasmowe NBI, które dzięki specyficznej wiązce światła uwidacznia nieprawidłowe naczynia krwionośne, zwiększając znacznie wykrywalność wczesnych zmian nowotworowych. Jeśli konieczna jest operacja, logopeda spotyka się z pacjentem jeszcze przed zabiegiem, a rehabilitację mowy zaczynamy już w pierwszej lub drugiej dobie po operacji – wyjaśnia dr n. med. Tomasz Stankiewicz, kierownik Zespołu Poradni Specjalistycznych COZL.

Wczesna rehabilitacja ma szczególne znaczenie w przypadku pacjentów po najbardziej rozległych operacjach, m.in. po usunięciu nowotworów języka lub dna jamy ustnej. U części chorych chirurdzy rekonstruują narządy z tkanek pobranych z innych części ciała. Aby pacjent mógł ponownie mówić i połykać, terapia logopedyczna musi rozpocząć się jak najwcześniej.

Dzięki takiemu podejściu osoby, którym groziła trwała utrata mowy lub konieczność żywienia przez rurkę, mogą wracać do codziennych aktywności, rozmawiać przez telefon i samodzielnie spożywać posiłki.

Pomoc także przy zaburzeniach równowagi i słuchu

Ośrodek wspiera również pacjentów, u których leczenie onkologiczne doprowadziło do uszkodzenia błędnika. W takich przypadkach stosowana jest zindywidualizowana rehabilitacja przedsionkowa. Jej celem jest poprawa stabilności, zmniejszenie ryzyka upadków oraz ograniczenie lęku przed samodzielnym poruszaniem się.

W diagnostyce zaburzeń równowagi wykorzystywana jest m.in. posturografia dynamiczna i rehabilitacja żyroskopowa. Pozwalają one precyzyjnie ocenić sprawność pacjenta i dobrać ćwiczenia stymulujące układ nerwowy.

Specjaliści prowadzą także obiektywne badania słuchu, które pozwalają monitorować wpływ leczenia na narząd słuchu. W uzasadnionych przypadkach daje to onkologom możliwość modyfikacji terapii w taki sposób, aby chronić słuch pacjenta bez przerywania leczenia przeciwnowotworowego.

fot. UMWL

Rehabilitacja jako część leczenia onkologicznego

W przypadku zaburzeń połykania ważną rolę odgrywa Fiberoskopowa Ocena Połykania, czyli FEES. Badanie pozwala obserwować mechanizmy ochronne krtani podczas przyjmowania pokarmu i zaplanować bezpieczny trening. Diagnostykę uzupełniają wideostroboskopia oraz komputerowa analiza akustyczna głosu, które pomagają dopasować terapię do konkretnego uszkodzenia.

– Diagnostyka funkcjonalna koncentruje się na ocenie działania narządów w codziennym życiu. Nasze obserwacje wskazują, że pacjenci, którzy szybko odzyskują sprawność komunikacyjną lub pewność w poruszaniu się, znacznie rzadziej wycofują się z życia społecznego. Rehabilitacja funkcji zmysłowych bezpośrednio przekłada się na mniejsze ryzyko izolacji i wyższą motywację do powrotu do aktywności zawodowej. To nie jest element dodatkowy, ale integralna część skutecznego leczenia onkologicznego – dodaje dr Stankiewicz.

Po opuszczeniu szpitala pacjenci pozostają pod opieką ambulatoryjną. Kontynuują terapię mowy, połykania i innych funkcji, które mogły zostać zaburzone w wyniku choroby lub leczenia.

Wsparcie psychologiczne i powrót do życia społecznego

Istotnym elementem działalności placówki jest współpraca z Polskim Towarzystwem Laryngektomowanych. Członkowie stowarzyszenia odwiedzają pacjentów jeszcze podczas hospitalizacji, oferując im wsparcie psychologiczne i pokazując, że aktywne życie bez krtani jest możliwe.

Na terenie ośrodka organizowane są również spotkania grup wsparcia. Mają one pomagać chorym w reintegracji społecznej, odzyskiwaniu pewności siebie i powrocie do dawnych aktywności.

Laryngologiczny Ośrodek Diagnostyki Funkcjonalnej i Rehabilitacji w COZL ma wypełnić istotną lukę w systemie opieki nad pacjentami onkologicznymi. Dla chorych z południowo-wschodniej Polski oznacza to dostęp do kompleksowej, skoordynowanej pomocy, która obejmuje nie tylko leczenie nowotworu, ale także realny powrót do sprawności i codziennego życia.

fot. UMWL