Z tego artykułu dowiesz się, m.in.:

• czym są próby wątrobowe;
• jakie parametry wchodzą w skład prób wątrobowych;
• kto powinien wykonać próby wątrobowe;
• jakich informacji dostarczają próby wątrobowe.

Czym są badania określane jako próby wątrobowe??

Próby wątrobowe to określenie potoczne na zestaw badań biochemicznych wykorzystywanych do oceny pracy wątroby i dróg żółciowych. Ich celem jest sprawdzenie, czy narząd prawidłowo pełni swoje funkcje metaboliczne, wydzielnicze i detoksykacyjne. Badanie polega na analizie próbki krwi, a uzyskane wyniki pozwalają wykryć zarówno wczesne zaburzenia pracy wątroby, jak i bardziej zaawansowane uszkodzenia.

W skład prób wątrobowych najczęściej wchodzą:

• ALT (aminotransferaza alaninowa) – enzym obecny głównie w komórkach wątroby. Jego podwyższony poziom może świadczyć o uszkodzeniu hepatocytów, np. w przebiegu stłuszczenia wątroby, wirusowego zapalenia wątroby czy działania toksyn i leków;
• AST (aminotransferaza asparaginianowa) – enzym występujący nie tylko w wątrobie, ale również w mięśniach i sercu. Interpretowany jest zawsze razem z ALT, ponieważ proporcje pomiędzy tymi parametrami mogą dostarczać ważnych informacji diagnostycznych;
• ALP (fosfataza alkaliczna) – enzym związany przede wszystkim z drogami żółciowymi. Jego wzrost może sugerować zastój żółci lub choroby pęcherzyka żółciowego, choć należy pamiętać, że ALP występuje również w tkance kostnej;
• GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) – parametr szczególnie wrażliwy na zaburzenia pracy dróg żółciowych oraz wpływ alkoholu. Podwyższone GGTP może pojawić się m.in. przy przewlekłym spożywaniu alkoholu lub cholestazie;
• bilirubina – barwnik powstający podczas rozpadu krwinek czerwonych. Jej zwiększone stężenie może prowadzić do żółtaczki i wskazywać na zaburzenia funkcji wątroby, dróg żółciowych lub nadmierny rozpad erytrocytów;
• albumina – główne białko produkowane przez wątrobę. Odpowiada m.in. za utrzymanie prawidłowego ciśnienia onkotycznego krwi oraz transport wielu substancji. Obniżone stężenie albuminy może świadczyć o zaawansowanym uszkodzeniu wątroby lub innych chorobach przewlekłych.

Więcej informacji na temat dodatkowych badań na wątrobę, można znaleźć m.in. na stronie alab.pl: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-watrobowy-rozszerzony. 

Kiedy wykonać badania wątroby?

Badania wątroby warto wykonywać nie tylko w przypadku podejrzenia choroby, ale również profilaktycznie – zwłaszcza w przypadku osób z czynnikami ryzyka. Wiele schorzeń tego narządu rozwija się przez lata bez charakterystycznych objawów, dlatego regularna kontrola laboratoryjna zwiększa szansę na ich wczesne wykrycie. Szczególną czujność powinny zachować osoby spożywające alkohol, zmagające się z nadwagą, otyłością, cukrzycą lub insulinoopornością, ale również przyjmujące leki o potencjale hepatotoksycznym.     

Wskazaniem do wykonania prób wątrobowych mogą być również objawy ze strony przewodu pokarmowego i ogólne pogorszenie samopoczucia, m.in.:

• ból w prawym podżebrzu;
• nudności i brak apetytu;
• przewlekłe zmęczenie;
• ciemny kolor moczu lub jasny stolec;
• zażółcenie skóry i białkówek oczu.

Badania zaleca się także osobom narażonym na zakażenie wirusami zapalenia wątroby typu A, B lub C oraz pacjentom, u których w rodzinie występowały choroby wątroby.

Jakich informacji mogą dostarczyć wyniki prób wątrobowych?

Interpretacja prób wątrobowych pozwala ocenić, czy w organizmie dochodzi do uszkodzenia komórek wątroby, zaburzeń odpływu żółci lub pogorszenia funkcji metabolicznych narządu. Przykładowo znaczny wzrost ALT i AST może wskazywać na ostre wirusowe zapalenie wątroby lub uszkodzenie polekowe, natomiast umiarkowane podwyższenie tych enzymów często obserwuje się w stłuszczeniu wątroby związanym z otyłością i zaburzeniami metabolicznymi.

Podwyższone wartości GGTP i ALP mogą sugerować problemy dotyczące dróg żółciowych, takie jak cholestaza czy kamica przewodów żółciowych. Z kolei izolowany wzrost bilirubiny nie zawsze oznacza poważną chorobę – może występować np. w zespole Gilberta.

Należy jednak pamiętać, że same wyniki badań nie stanowią podstawy do rozpoznania konkretnej choroby. Zawsze powinny być interpretowane przez lekarza w połączeniu z objawami pacjenta, wywiadem medycznym oraz dodatkowymi badaniami, takimi jak USG jamy brzusznej.

Bibliografia:

1. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/niewydolnosc-watroby-objawy-przyczyny-diagnostyka-i-leczenie/
2. V. Lala, M. Zubair, D. A. Minter, (2022). Liver Function Tests. „StatPearls Publishing”, 2022.
3. N. Mishra, V. N. Mishra, P. Thakur, Study of Abnormal Liver Function Test during Pregnancy in a Tertiary Care Hospital in Chhattisgarh. „The Journal of Obstetrics and Gynecology of India”, 66(1) 2016, 129–135.